Różnice w poziomie ilorazu inteligencji pomiędzy kobietami a mężczyznami

,,Jeszcze do niedawna poglądy specjalistów na temat inteligencji były dość zgodne i jednoznaczne. Inteligencja uważana była za ogólną, podstawową zdolność poznawczą, dzięki której radzimy sobie ze wszystkim, co przypomina problem umysłowy. Tę wysoko cenioną zdolność uważano za wyznaczoną w ogromnej mierze czynnikami genetycznymi” (Eysenck).

Inteligencja wg Zimbardo to ,,ogólna zdolność korzystania z doświadczeń; jest to złożona zdolność umysłowa, która obejmuje takie zdolności podstawowe jak rozumienie słowne, wyobraźnia przestrzenna, zdolność rozumowania, zdolność posługiwania się liczbami; zgodnie z definicją operacyjną, inteligencja jest tym, co mierzą testy inteligencji”.

To mózg ludzki odpowiada za nasze zachowanie, myśli, uczucia, a hormony wpływają na jego strukturę i funkcjonowanie. Skoro i struktura mózgu i hormony u obojga płci są różne, to nie powinno nikogo zaskakiwać, że mężczyźni i kobiety różnią się. Wiele zdolności intelektualnych typowych dla kobiet i dla mężczyzn podzielonych jest na werbalne i wzrokowo-przestrzenne. Zdolności te są kierowane przez lewą i prawą półkulę mózgową. Różnice w funkcjonowaniu poznawczym u przedstawicieli obu płci sugerują inny sposób organizacji mózgu. Mózg kobiety różni się od mózgu mężczyzny pod względem funkcjonalnym i strukturalnym. Różnice anatomiczne wykryto w obrębie trzech struktur podkorowych: podwzgórza, ciała modzelowatego i hipokampa. Podział mózgu na ,,męski” czy ,,żeński” następuje już w okresie prenatalnym, a więc płeć dziecka może wpływać na jego poziom intelektualny w dwojaki sposób. Po pierwsze, geny, które przyczyniają się do wyznaczenia poziomu pewnych zdolności są w jakiś sposób sprzężone z płcią. Drugi sposób oddziaływania to przekonania i postawy, które istnieją w danej kulturze i dotyczą ról związanych z płcią. Powszechne jest przekonanie, że pewne zdolności są naturalne i odpowiednie dla chłopca, inne zaś dla dziewczynki. Określenie różnic płciowych w zdolnościach intelektualnych dotyczą raczej specyficznych zdolności poznawczych aniżeli ogólnego poziomu inteligencji.

Wiele badań wykazało, że kobiety osiągają wyższe wyniki w zadaniach, w których liczy się szybkość odnalezienia pasujących do siebie obiektów, w zapamiętywaniu położenia obiektu wśród wielu innych, ale najlepiej wypadają w testach językowych, a jeszcze lepiej radzą sobie z zadaniami wymagającymi fluencji językowej. Kobiety odznaczają się większą płynnością wysławiania się i wyróżniamy trzy czynniki przemawiające za tym poglądem: płynność słowna, płynność ideacyjna i płynność ekspresyjna. Fakt ten może świadczyć o tym, że dziewczynki szybciej niż chłopcy uczą się mówić i poprawnie posługiwać się strukturami gramatycznymi. Także wśród osób jąkających się i dyslektycznych zauważa się mniejszy procent kobiet. Mężczyzn natomiast cechuje lepsza orientacja wzrokowo-przestrzenna. Potrafią bardziej precyzyjnie przewidzieć tor ruchu przedmiotu, dokładniej rzucają do celu, lepiej radzą sobie z wyodrębnianiem figur prostych z geometrycznego tła, uzyskują wyższe wyniki w testach rotacji umysłowej i szybciej uczą się drogi na mapie albo w labiryncie. Mężczyźni sprawniej niż kobiety wykonują zadania, które wymagają ,,niezależności od pola”. Zadania te, charakteryzują się pomijaniem informacji nieistotnych dla rozwiązania problemu.

Okazuje się również, że zarówno kobiety jak i mężczyźni stosują inne strategie podczas orientowania się w terenie. Kobiety zapamiętują charakterystyczne miejsca i obiekty, mężczyźni zaś wykorzystują wskazówki przestrzenne, takie jak, odległość czy kierunek geograficzny.

Różnice płciowe występują również w zdolnościach matematycznych. Mężczyźni osiągają przewagę w zadaniach wymagających myślenia matematycznego, mimo iż w arytmetyce sprawniejsze są kobiety. Badania wykazały, że matematycznym talentem znacznie częściej obdarzeni są chłopcy niż dziewczęta. Różnice między płciami dotyczą także stylu poznawczego. Według Witkina, mężczyzn cechuje myślenie analityczne, a kobiety myślenie globalne. Z kolei badania Wingfielda i Hastego wykazały, że kobiety myślą kontekstualnie i narracyjnie, wiedzę natomiast opierają na dostrzeganiu związków między obiektami. Z kolei mężczyźni myślą formalnie i abstrakcyjnie, a wiedzę budują poprzez izolowanie przedmiotu poznania.

Często stwierdza się, że mężczyźni przewyższają kobiety pod względem zdolności przestrzennych. Można wysunąć hipotezę, że przyczyną tego zjawiska jest większa aktywność i ruchliwość chłopców, która daje im więcej doświadczeń o charakterze przestrzennym. Stwierdzono również, że mężczyźni przewyższają kobiety w testach zdolności mechanicznych.

W testach na inteligencję czasami różnica występuje na korzyść kobiet, a czasami na korzyść mężczyzn. Zależy to od wieku. W pierwszych fazach życia lepiej wypadają dziewczynki, z kolei w okresie dorastania lepsze wyniki uzyskują chłopcy. Dorośli mężczyźni na ogół uzyskują lepsze wyniki w pięciu testach – Wiadomości, Rozumienia, Arytmetyki, Uzupełnienia w Obrazkach i Układania Klocków, podczas gdy kobiety lepiej wypadają tylko w trzech testach – Podobieństwa, Słownika i Szyfrowania. W zależności od tego jak zostaną dobrane słowa w teście słownikowym, istnieje duże prawdopodobieństwo zbudowania go w taki sposób, aby faworyzował dowolną płeć.

Według Hollingworth różnice w inteligencji pomiędzy płciami można dostrzec podczas obserwacji (badań) np. w klasach specjalnych, gdzie stosunek liczby chłopców do liczby dziewcząt wynosił zazwyczaj 54 do 46. Podczas badań w wybitnej grupie Terman stwierdził, że rozkład ten zmienił się na korzyść chłopców. Tę różnicę widać wyraźnie na poziomie szkoły średniej aniżeli w podstawowej, ponieważ iloraz inteligencji, jak wykazali Terman i Oden, obniża się na krótko przed okresem dojrzewania lub w początkowej fazie jego trwania.

Testy inteligencji muszą być dobrze sprecyzowane i musi istnieć wyraźny komponent czynnikowy, aby na ich podstawie badający mógł jednoznacznie określić, która z płci rozwiązywała najlepiej dany test.

Jak już wspomniałam różnice płciowe w odmienności w zachowaniu można zaobserwować od najwcześniejszych lat życia człowieka. Niektóre zachowania można poklasyfikować jako typowo dziewczęce lub typowo chłopięce. Można dostrzec te różnice obserwując dzieci w różnego rodzaju zabawach. Wiadomo że dziewczynki preferują zabawę z misiami czy lalkami troszcząc się o nie jak o żywe istoty. Chłopcy natomiast lubią bawić się samochodami, klockami i układać z nich garaże, budynki itp. Dziewczęta wolą bawić się w miłej atmosferze, np. w ,,dom”, gdzie wypełniają żeńską rolę, a chłopcy wybierają zabawy z elementami rywalizacji i wymagających ruchu. Wybierany przez dziecko rodzaj zabawy może stanowić zdolność poznawczą jednostki. Dziecko uczy się zachowań typowych dla danej płci. W zabawach ujawniają się jego charakterystyczne cechy i dlatego zachowanie ,,kobiece” określone jest jako ,,ekspresywne”, czyli oparte jest na utrzymaniu wspólnoty i emocjonalnej więzi członków grupy, z kolei ,,męskie” jako instrumentalne, czyli nastawione na rozwiązanie danego problemu i osiągnięcie wyznaczonego celu. W związku z problemami przytoczyć można tutaj hipotezę, którą badał Milton. Dotyczyła ona tego, iż mężczyźni uzyskują lepsze wyniki w rozwiązywaniu problemów, ponieważ treść jest dla nich odpowiednia. Milton stworzył dwa testy, z których każdy miał po dziesięć zadań. Ułożył je w ten sposób, aby jeden był bardziej atrakcyjny dla mężczyzn, a drugi dla kobiet. W obu przypadkach to mężczyźni uzyskali lepsze wyniki. Przewaga mężczyzn w testach rozwiązywania problemów nie zanikła po wprowadzeniu zadań o treści ,,kobiecej”, ale może to być również przyczyną włączania do testów zadań o bardziej ,,męskiej” treści i w związku z tym, ćwiczenie przynosi więcej korzyści mężczyznom.

Różnice płciowe zaznaczają się również w zainteresowaniach, nie tylko tych związanych z zabawą we wczesnym dzieciństwie, ale także w wyborze kierunku kształcenia. Więcej panów można spotkać na kierunkach: matematycznym, fizycznym i technicznym. Kobiety dominują w naukach humanistycznych, dlatego wybierają takie kierunki jak, polonistyka, ale również kierunki społeczne, jak pedagogika, psychologia, socjologia. Jednak na każdym z tych kierunków można spotkać przedstawicieli ,,nietypowej płci”.

Reasumując, istnieją różnice płciowe ujawniające się w tempie rozwoju rozmaitych funkcji. Dziewczynki wcześniej zaczynają mówić i posługują się zazwyczaj bogatszym słownictwem na każdym etapie rozwoju. Chłopcy natomiast lepiej orientują się w terenie. Taki rozkład jednakże nie odzwierciedla cech poszczególnych jednostek, ponieważ opiera się na statystycznej większości.

Niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu poznawczym odgrywa płeć psychiczna. Do jej najważniejszych aspektów zaliczyć można identyfikację z płcią, tj. wewnętrzne przekonanie jednostki o przynależności do danej płci niezależnie od swej anatomii. Drugi aspekt to identyfikacja z rolą płciową, czyli zestaw cech osobowości, które zgodnie z obowiązującymi kanonami w danej kulturze są uznawane za typowe dla kobiet, np. uczciwość, wrażliwość na potrzeby innych czy charakterystyczne dla mężczyzn – potrzeba dominacji, nastawienie na sukces.

Można dostrzec, że na różnice płciowe wpływ ma nie tylko odziedziczony genotyp, ale na rozwój jednostki ma wpływ także środowisko zewnętrzne. Dziecko w danym kręgu kulturowym uczy się, że pewne zachowania są charakterystyczne dla mężczyzn, inne dla kobiet.

Okres dojrzewania jest ważnym momentem w życiu człowieka, ponieważ różnicuje zachowania i społeczne postawy młodych ludzi. Ogromne znaczenie mają hormony, które przyczyniają się do ujawnienia różnic w uzdolnieniach i możliwościach umysłowych. Hormony odgrywają ważną rolę w kształtowaniu mózgu przez swą obecność we właściwym czasie, miejscu i ilości. Powodują, że płcie zachowują różnice w kategoriach agresji i emocji, a także większą lub mniejszą sprawność każdej z płci w wypełnianiu różnych zadań. Niektórzy wierzą, iż żyjemy w tak idealnym świecie, że każda z płci może osiągnąć wszystko co zechce i że rodzimy się równi, mając równe szanse. Znaczną rolę w obniżaniu naszych ambicji i możliwości mają biologiczne podstawy umysłowości. Mózg każdej z płci przystosowany jest do wykonywania odmiennych zadań. Chłopcy w pierwszych latach szkolnych radzą sobie gorzej niż dziewczynki. Dopiero w okresie dojrzewania doganiają swoje rówieśnice w mówieniu i pisaniu i stają się lepsi w naukach ścisłych, np. w matematyce. W testach na inteligencję chłopcy osiągają wyższy wynik pomiędzy czternastym a szesnastym rokiem życia, podczas gdy dziewczęta utrzymują się na tym samym poziomie, a z czasem się obniżają. Lata poprzedzające okres dojrzewania, to różnica w uzdolnieniach naukowych i matematycznych. Dziewczynki wcześniej uczą się liczyć niż chłopcy, z kolei chłopcy wykazują przewagę w rozumowaniu matematycznym. Różnica między płciami staje się bardziej wyraźna z wiekiem. Hormon męski potęguje umiejętności wzrokowo-przestrzenne, a hormony żeńskie je osłabiają.

,,Ujawnia się wcześniej już zdeterminowany układ. Mężczyźni zajęci przedmiotami, teoriami i władzą, kobiety bardziej zatroskane ludźmi, związkami między nimi i problematyką moralną. Przy tak odmiennych priorytetach możliwość nieporozumień jest ogromna. I to właśnie sprawia, że związki między płciami są tak fascynujące, a zarazem frustrujące” (A. Moir, D. Jessel).

Autor: Kamila Musielewicz-Salvini, mgr psychologii

BIBLIOGRAFIA:

  1. J. P. Guilford, Natura inteligencji człowieka, PWN, 1978.
  2. A. Moir, D. Jessel, Płeć mózgu, PIW, 1999.
  3. H. Gardner, M. Kornhaben, W. Wake, Inteligencja: wielorakie perspektywy, WSiP, 2001.
  4. Przegląd Psychologiczny, 1995, tom 38, nr 3/4, 407-420.

Dodaj Komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *