Dewiacje seksualne – definicje i przyczyny

Przyczyny dewiacji seksualnych

Dewiacja seksualna to pojęcie nadrzędne, oznaczające jakiekolwiek odchylenia od normy w zachowaniu seksualnym, niezależnie od rodzaju i objawów, natężenia oraz czynników przyczynowych. W zakres tego terminu wchodzą odchylenia seksualne w sensie odchylenia od norm społecznych, jak również odchylenia patologiczne w sensie odchyleń od norm medycznych. Zgodnie z koncepcją różnic indywidualnych, zachowania, praktyki, zachowania oraz przeżycia seksualne ludzi, są różnorodne. Wiąże się to z dużą wielorakością oraz niepowtarzalną odmiennością ludzkiej osobowości, która kształtuje się pod wpływem wielu różnych czynników, w swym rozwoju osobniczym. Takie rzeczy jak, aktywność seksualna czy zdolność przeżywania seksualnego, zmieniają się dynamicznie w okresie rozwoju osobniczego, dojrzewania, dojrzałości, przekwitania oraz starości ( Imieliński, 1986).

Burger-Prinz i Giese (1976) twierdzili, iż nie docenia się dostatecznie mnogości sposobów zachowania seksualnego oraz przeżywania mieszczących się w granicach normy, jak również nie docenia się dużej plastyczności życia seksualnego w ogóle. Owa plastyczność sprawia, że w łatwiejszy sposób można przewidzieć i uchwycić formy zachowań odbiegające od normy, niż te które mieszczą się w granicach normy. Z tego wynika, że im bardziej zachowanie seksualne odbiega od normy , tym możliwości jego odmian są mniejsze. Z tego wynika, że na prawidłowy rozwój człowieka składa się, wielorakość indywidualnych sposobów na uzyskanie rozkoszy seksualnej z tym, że drogi te są nie tylko zróżnicowane w sensie objawowym, ale również to, że składa się na nie wiele czynników przyczynowych, które nie zawsze są uświadomione przez człowiek ( Whitley, 1988).

W zakresie seksualności o tym co jest normalne a co nie, decyduje system norm, w większości moralnych, panujących w społeczeństwie. Na ogromną różnorodność preferencji jak i zachowań seksualnych człowieka nakłada się społeczny mechanizm ograniczający, który to ustanawia granice pomiędzy tym co jest pożądane i nie pożądane, jak i pomiędzy tym co moralne i niemoralne. Społeczny mechanizm ograniczający jest zazwyczaj bardziej restrykcyjny od modelu medycznego. Dlatego, że oprócz aktywności seksualnej patologicznej, która jest niepożądana z punktu widzenia zdrowia, zawiera on wiele rodzajów aktywności seksualnej, która nie posiada cech patologicznych, ale niepożądanych z perspektywy norm moralnych, jak również całokształtu systemu wartości, które obowiązują w danym społeczeństwie (Godlewski, 1987).

Im bardziej podejście społeczeństwa jest liberalne, tym bardziej zbliża się ono do modelu medycznego, które utożsamia się z tym, iż niepożądane zachowania seksualne występują wtedy, gdy uszkadzają zdrowie. Natomiast, im bardziej podejście społeczeństwa jest restryktywne, tym bardziej zwiększa się liczbowo grupa dewiacji seksualnych, przez wzrost grupy odchyleń seksualnych. Zachowania seksualne, które są uznane przez jedne społeczeństwo za dewiacyjne, mogą być uznawane w innym społeczeństwie ( lub w tym samym społeczeństwie, ale w innym czasie) za takie, które mieszczą się w granicach normy i odwrotnie.

Społeczeństwo nie tylko ustala ilościowe rozpowszechnienie dewiacji seksualnych, przez odpowiednią ocenę prawną lub moralną pewnych zachowań seksualnych, ale wpływa również na ich ważność w sensie znaczeniowym, przez kształtowanie ustosunkowań danego społeczeństwa do dewiacji. Ustosunkowanie to, może się objawiać różnie, od dużej tolerancji wobec zachowań, które uchodzą za dewiacyjne, do wymierzania najsurowszych kar.

Historia kultury pokazuje, iż było bardzo niewiele praktyk seksualnych, które to we wszystkich czasach i społeczeństwach, były uważane za nienormalne, również te które były uważane zawsze i przez wszystkich za normalne, była mała ilość. Z przeprowadzonych badaniach trans kulturowych, wynikało np., iż transwestytyzm, który w naszej kulturze zaliczamy do dewiacji w innych społecznościach takich jak Indianie pochodzący z północnej Ameryki oraz plemiona żyjące na Borneo i Celebes, jest uważany za mieszczący się w granicach normy, ludzie z takimi preferencjami transwestycznymi, dodatkowo są uważani w tych kręgach za autorytety i cieszą się dużym szacunkiem wśród społeczeństwa. W niektórych szczepach żyjących dawniej w Indiach, nie istniała pedofilia, która w naszej kulturze również jest uznawana za dewiację. Stosunki płciowe pomiędzy dorosłymi mężczyznami a małymi, kilkuletnimi dziewczynkami, były tam przez długi czas czymś normalnymi i takie czyny nie podlegały żadnej karze. Również ekshibicjonizm był traktowany różnie. W naszej kulturze jest on zaliczany do dewiacji, jednak w kulturach w których pokazywanie genitaliów, było formą werbowania i zaproszenia do stosunku seksualnego, takie pojęcie jak ekshibicjonizm nie istniało (Imieliński, 1986).

Przyczyny dewiacji seksualnych

Lew-Starowicz(2002) stwierdził, że wśród wielu wyników badań nad dewiantami seksualnymi, stwierdzono, że przyczyny dewiacji są bardzo różne i składają się na nie liczne czynniki. Można je pogrupować na biologiczne oraz psychiczne. W skład czynników biologicznych wchodzą:

  • zaburzenia genetyczne, takie jak np. zespół Klinefeltera,
  • zaburzenia neurologiczne, takie jak np. padaczka skroniowa, stwardnienie rozsiane, nowotwory mózgu,
  • uzależnienia od alkoholu i narkotyków czy choroby psychiczne, np. afektywne,
  • predyspozycje genetyczne oraz czynniki hormonalne.

Do psychicznych przyczyn dewiacji seksualnych zaliczamy:

  • uwarunkowania powstałe w wyniku fantazji erotycznych,
  • zaburzenia identyfikacji seksualnej,
  • szoki, urazy oraz wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie,
  • kompleks niższości, który łączy się z potrzebą dominacji,
  • zaburzenia osobowości typu osobowość wielokrotna,
  • eskalacja uzależnienia od seksu,
  • wymuszanie miłości, poczucie winy,
  • potrzeba bycia zauważonym przez kogoś, połączona z lękiem kastracyjnym oraz z lękiem przed kobietami,
  • mechanizmy obronne,

Według Brockmana i Blugassa (1996), którzy stworzyli integracyjny model seksualnej dewiacyjności, wyodrębnili w nim dwa czynniki wewnętrzny oraz zewnętrzny. Wśród czynników wewnętrznych są doświadczenia nabyte w wieku dziecięcym, fantazje, zaburzenia psychiczne oraz osobowości, guzy i urazy mózgu, jak również opóźniony rozwój umysłowy oraz zaburzenia hormonalne. Do czynników zewnętrznych zaliczają : doświadczenie przemocy oraz wykorzystywanie seksualne, problemy interpersonalne oraz interspychiczne, jak również wskazują na wpływ alkoholu oraz nieudane związki uczuciowe.

Autor: Monika Grabska (psycholog)

Bibliografia:
Imieliński, K. (1986). Zarys seksuologii i seksiatrii. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich
Kowalczyk-Jamnicka, (red.). (2010). Kim oni są? Charakterystyka sprawców wybranych przestępstw. Jastrzębie-Zdrój: Wydawnictwo BLACK UNICORN.
Lew-Starowicz, Z. (2002). Seksuologia sądowa. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze.
Pospiszyl, K. (2005). Przestępstwa seksualne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wojciszke, B. (2003). Postawy i ich zmiana. W: J. Strelau (Red.), Psychologia podręcznik akademicki: T. 3. Gdańsk: GWP.

Dodaj Komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *